Naar de inhoud
Week 47Nieuws, en wat het voor je betekent

AI-agents

KPMG liet AI-agents een beursfonds controleren, en ze stelden soms betere vragen

In een proef bij een Brits beursfonds werkten ruim honderd AI-agents naast het gewone controleteam. Op een aantal punten groeven ze dieper dan de accountants zelf.

KPMG in het Verenigd Koninkrijk liet ruim honderd AI-agents de jaarrekening van een Brits beursfonds controleren, naast een gewoon team van accountants. Op een aantal punten gingen de agents volgens het kantoor flink dieper dan het team.

De proef heette Project Exponential en liep eerder dit jaar bij een niet genoemd bedrijf uit de FTSE 250, de graadmeter van middelgrote fondsen op de beurs van Londen. Twee partners en een director ontwikkelden de agents in ongeveer vier maanden, samen met managers en junior medewerkers. Een AI-agent is een AI-programma dat zelfstandig een taak uitvoert. Hier verzamelden de agents gegevens, analyseerden en documenteerden ze die, schreven ze conceptconclusies en stelden ze volgende stappen voor. Agents die aan verschillende delen van de controle werkten, stemden onderling af wie wat deed. De Financial Times bracht het nieuws naar buiten.

Cath Burnet, hoofd audit van KPMG UK, zei tegen de krant dat de agents op verschillende plekken veel dieper op zaken ingingen dan het gewone team. Ze wezen onderdelen aan die nader onderzoek nodig hadden en stelden vragen die de accountants niet hadden gesteld. Op één onderdeel lukte het een agent niet om een set regels aan de juiste documenten van het bedrijf te koppelen; daar stapte een accountant in. Een auditpartner tekende voor de proef, maar KPMG gebruikte die niet voor het officiële oordeel over de jaarrekening.

KPMG wil de aanpak uitbreiden naar maximaal twintig grotere controles en hoopt klanten later een controle met AI aan te bieden. Voor duizenden opdrachten is de techniek volgens Burnet nog niet ver genoeg, en weinig bedrijven hebben hun gegevens zo netjes op orde dat agents ermee kunnen werken. Cijfers over tijdwinst of nauwkeurigheid heeft KPMG niet gepubliceerd.

De AI stelde soms betere vragen dan het team van mensen.

Cath Burnet, hoofd audit van KPMG UK, tegen de Financial Times, vertaald en samengevat

Hoe een accountantscontrole werkt

Een accountant controleert of de jaarrekening een getrouw beeld geeft. Alle boekingen van een groot bedrijf nalopen gaat niet, dus werkt hij met steekproeven: een deel kiest hij op risico, zoals grote of ongebruikelijke posten, de rest willekeurig, zodat hij iets over het geheel kan zeggen. De Britse toezichthouder FRC vindt dat kantoren die keuzes beter moeten vastleggen.

Sommige controles zijn altijd verplicht. Zo moet een accountant journaalposten testen, de handmatige boekingen waarmee de cijfers achteraf kunnen worden bijgestuurd. Software zoekt daar al jaren de opvallende boekingen uit: rond de jaarafsluiting, buiten kantooruren of door de top geboekt. Volgens de Britse beroepsorganisatie ICAEW is het niet genoeg dat de software iets aanwees: de accountant moet begrijpen hoe die keuze tot stand kwam en dat vastleggen.

Wat de kantoren al met AI doen

De vier grootste kantoren deden in 2024 negen op de tien controles van de 350 grootste Britse beursfondsen, en ze investeren al jaren fors in AI. KPMG zette in 2025 AI-agents in Clara, het controleplatform voor zijn ruim 95.000 accountants wereldwijd, voor taken als het nalopen van uitgaven en het opsporen van schulden die nog niet in de boeken staan. PwC heeft volgens Andy Hammond, die wereldwijd de controlepraktijk leidt, al meerdere parallelle controles gedaan waarin AI meewerkte zonder dat het kantoor erop leunde.

Wat de toezichthouder vraagt

De Financial Reporting Council gaf in juni 2025 zijn eerste richtlijn voor AI in de controle, en in maart 2026, als eerste toezichthouder ter wereld, een richtlijn voor generatieve AI en AI-agents. De kern is steeds dezelfde: de accountant blijft verantwoordelijk, welk hulpmiddel hij ook gebruikt.

Op 16 november, twee dagen voor het nieuws over KPMG, volgde een richtlijn over onafhankelijkheid. Een accountant mag een klant die hij controleert niet adviseren, en inzichten uit AI kunnen die grens vervagen. Mark Babington van de FRC zei tegen de Financial Times dat een accountant moet kunnen uitleggen hoe hij de techniek gebruikte, de uitkomsten moet kunnen aanvechten en achter het bewijs moet staan.

Onze analyse

Agents graven, mensen beslissen, en zo hoort het ook

Het interessantste aan deze proef is niet dat de agents iets vonden, maar hoe ze was opgezet. Mensen gaven de agents hun doelen en informatie over het bedrijf en eerdere controles, keken tussentijds mee en stelden de conclusies ter discussie. Wat de agents in documenten deden, werd volgens KPMG vastgelegd, tot op het teken en de seconde. Toen een agent regels verkeerd koppelde, zag een accountant dat en stapte hij in. Dat is geen mislukking, maar het ontwerp dat werkt: de agents verbreden het zoekwerk, de mensen houden het oordeel.

Wat in de berichtgeving wegvalt: ‘dieper’ is voorlopig het oordeel van KPMG zelf, zonder cijfers over gevonden fouten, tijdwinst of kosten. En de agents werkten naast het team, niet in plaats ervan. Dat is precies de goede volgorde: eerst naast elkaar, dan vergelijken, en pas daarna vertrouwen.

Onze inschatting: dit patroon past op veel meer controlewerk dan de accountantscontrole, zoals contracten nalopen, facturen controleren of nagaan of een proces aan de regels voldoet. Het knelpunt dat KPMG noemt, gegevens die niet netjes op orde zijn, speelt bij de meeste organisaties. Wie zijn administratie gestructureerd heeft, haalt er het meeste uit, ook straks bij de eigen accountant.

Wat opvalt

  • De winst zat in de vragen Volgens KPMG wezen de agents onderdelen aan die nader onderzoek verdienden en stelden ze vragen die het team niet had gesteld.
  • Het werk is terug te lezen Volgens KPMG legde het systeem vast wat de agents in documenten deden, met tijdstempel en tot op het teken. Zo is na te gaan waar een conclusie vandaan komt.
  • De agents verdeelden zelf het werk Agents op verschillende onderdelen van de controle stemden onderling af wie wat oppakte, zoals een team van mensen dat ook doet.
  • Wat het kost, blijft open KPMG ziet duidelijke tijdwinst, maar zegt niet of controles goedkoper worden. Bij zijn eigen accountant bedong KPMG International wel een lager tarief, met AI als argument.

Wat het voor jou betekent

AI-agents kunnen controlewerk breder en dieper maken, zolang mensen het oordeel houden en elke stap terug te volgen is.

  • Laat agents eerst naast je mensen werken Begin parallel aan het bestaande werk en vergelijk de uitkomsten, voordat je ergens op leunt.
  • Leg vast wat elke agent doet Alleen dan kan een collega een conclusie narekenen en uitleggen aan een accountant of toezichthouder.
  • Zorg dat je gegevens op orde zijn Agents werken het best met nette, gestructureerde gegevens. Dat helpt meteen ook bij de controle door je eigen accountant.

Wat wij ermee kunnen · Oplossingen

We ontwikkelen agents die meezoeken, met een collega die beslist

Flaire ontwikkelt AI-agents op maat voor het controlewerk in jullie eigen administratie: factuurgegevens uit pdf’s halen en nalopen, mails labelen of orders controleren voordat ze in jullie ERP komen. We richten ze zo in dat elke stap terug te lezen is en een collega het laatste woord houdt.

Welk controlewerk zou jij graag dieper laten uitzoeken?

Vertel ons waar jullie nu steekproeven nemen of handmatig nalopen. We denken met je mee en reageren altijd binnen één werkdag.

Meer uit week 47

Alle nieuws

Zoek in onze diensten, het nieuws en de rest van de site.