Helft van de werknemers gebruikt privé-AI voor het werk
Bijna de helft van de werknemers gebruikt weleens een privéaccount van een AI-dienst voor het werk, blijkt uit onderzoek van Alert Online. Daarmee verdwijnt werk, en soms persoonsgegevens, uit het zicht van de organisatie.
Wat er gebeurde
Wie op het werk AI gebruikt, doet dat vaak buiten het zicht van de werkgever. Volgens het gedragsonderzoek van Alert Online, dat op 1 oktober verscheen, gebruikt 49 procent van de werknemers soms, vaak of altijd een privéaccount of -app van een AI-dienst voor het werk.
Ruim een derde, 35 procent, gebruikt AI-tools zonder toestemming of medeweten van de organisatie. Het NCSC meldt dat 53 procent van de werknemers weleens persoonlijke documenten, zoals cv’s of personeelsgegevens, met AI-tools deelt; 40 procent doet dat soms of vaker. Tegelijk weet maar 39 procent welke AI-tools van de organisatie mogen, en kent 35 procent de richtlijnen.
Het onderzoek is dit jaar anders opgezet. ECP, het Platform voor de InformatieSamenleving, vernieuwde het samen met de Behavior Change Group: het meet niet alleen wat mensen doen, maar vooral waarom. In juni en juli vulden 378 werknemers en 609 consumenten via een panel een vragenlijst in, over wachtwoorden, phishing, het melden van fouten en AI. Het algemene beeld is zorgelijk: werknemers doen gemiddeld maar 31 procent van de veilige handelingen altijd, en slechts 13 procent gebruikt altijd een wachtwoordmanager.
De onderzoekers noemen privé-AI een belangrijk knelpunt op de werkvloer, omdat het leidt tot schaduw-AI: gebruik van AI waar de organisatie geen zicht op heeft, met kans op datalekken. Informatie delen met AI is volgens hen op zichzelf geen probleem, zolang er bijvoorbeeld eerst persoonsgegevens uit een document zijn gehaald. Maar in de praktijk wint de haast het vaak van de zorgvuldigheid, en gaan ruwe bestanden er zo in.
Maak duidelijk wat wél mag, in plaats van alleen te verbieden.
Het advies uit het onderzoek van Alert Online 2026, samengevat
De achtergrond
Schaduw-AI is niet nieuw
In april 2023 zette een engineer van Samsung gevoelige broncode in ChatGPT. Samsung verbood daarop het gebruik van generatieve AI. Een jaar later meldden Microsoft en LinkedIn, na een enquête onder 31.000 mensen in 31 landen, dat 75 procent van de kenniswerkers AI gebruikte en dat 78 procent van hen eigen AI-tools meenam naar het werk. Bij kleine en middelgrote bedrijven was dat 80 procent.
In Nederland waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens in augustus 2024, na meldingen van datalekken. Een medewerker van een huisartsenpraktijk had medische gegevens van patiënten in een chatbot gezet, een medewerker van een telecombedrijf een bestand met klantadressen. De meeste aanbieders bewaren wat je invoert. Zet een medewerker op eigen houtje persoonsgegevens in een chatbot, tegen de afspraken in, dan is dat volgens de AP een datalek, en dat moet je in veel gevallen melden.
Waarom mensen het toch doen
Het onderzoek zocht naar de redenen. De belangrijkste is gemak: wie vindt dat AI het werk zo veel sneller maakt dat de risico’s meevallen, gebruikt vaker een privéaccount. Een vijfde van de werknemers vindt de risico’s van AI acceptabel, en 29 procent zegt dat AI helpt om werkdoelen te halen. Werknemers die bang zijn dat het hun loopbaan schaadt als ze geen AI gebruiken, delen er meer mee. En hoe empathischer iemand een chatbot vindt, hoe vaker hij een privéaccount gebruikt; 16 procent van de werknemers ervaart het contact met AI als vriendelijk en begripvol. Volgens de onderzoekers geeft een begripvolle toon een vals gevoel van vertrouwelijkheid.
Er zijn ook remmen. Wie weet welke tools mogen, gebruikt minder vaak een privéaccount, en dat geldt ook voor oudere werknemers en voor mensen die AI juist vaak gebruiken. De onderzoekers wijzen zelf op de grenzen van hun cijfers: het gaat om wat mensen over zichzelf zeggen, en de vragen over AI waren verkennend.
Onze analyse
Wie privé-AI gebruikt, laat zien wat er op het werk ontbreekt
De cijfers lezen als een probleem van discipline, maar het onderzoek wijst een andere kant op. Mensen pakken een privéaccount omdat het sneller gaat en betere resultaten geeft, en ze doen het minder als ze weten wat mag. Samsung koos in 2023 voor een verbod; dit onderzoek laat zien waarom dat weinig oplevert. Als de helft van je collega’s naar een privéaccount grijpt, is het officiële alternatief er niet, werkt het trager of kent niemand het.
Wat in de berichtgeving ontbreekt, is de juridische kant. Persoonsgegevens die tegen de afspraken in in een chatbot belanden, zijn volgens de AP een datalek, en dat moet je vaak melden. Onze inschatting: bij veel organisaties zijn zulke datalekken al gebeurd zonder dat iemand ze heeft gemeld, omdat niemand ervan wist. Een zakelijk account is daarbij iets anders dan een privéaccount: daarmee kun je met de aanbieder afspreken dat ingevoerde gegevens niet worden bewaard.
De praktische les: zorg voor een goedgekeurde AI-tool die net zo makkelijk werkt als de privé-app, met inloggen via het bedrijfsaccount. Zet op één pagina welke tools en welke gegevens mogen. En geef collega’s een plek om te melden welke tool ze missen, zodat hun haast een vraag wordt in plaats van een omweg.
Wat opvalt
- Wie bang is voor meelezers, kiest juist privé Werknemers die vrezen dat anderen kunnen zien wat ze met AI delen, gebruiken vaker een privéaccount. Het rapport verklaart dat niet; onze inschatting is dat die anderen voor sommigen de werkgever zijn.
- Een vriendelijke chatbot verlaagt de drempel Hoe empathischer werknemers AI vinden, hoe vaker ze een privéaccount gebruiken. De onderzoekers noemen dat een vals gevoel van vertrouwelijkheid.
- Weten wat mag, helpt Maar 39 procent van de werknemers weet welke AI-tools mogen. Wie het wel weet, gebruikt minder vaak een privéaccount.
- Een chatbot kan een datalek zijn Zet een medewerker tegen de afspraken in persoonsgegevens in een chatbot, dan is dat volgens de AP een datalek, dat je vaak moet melden.
Wat het voor jou betekent
Hebben jullie AI verboden, of er niets over afgesproken? Dan gebruiken jullie collega’s het waarschijnlijk toch, alleen buiten jullie zicht.
- De data gaat de deur uit Wat in een privéaccount belandt, staat bij een ander bedrijf en buiten jullie beheer. Gaat het om klant- of personeelsgegevens, dan krijg je ook met de AVG te maken.
- Een verbod alleen werkt niet De onderzoekers raden aan een goedgekeurd alternatief te bieden dat net zo snel en makkelijk werkt als een privétool. Anders wint het gemak.
- Zeg wat wél mag Een korte lijst van toegestane tools en situaties helpt meer dan een lijst met verboden. Veel werknemers weten nu niet wat mag.
Wat wij ermee kunnen · Ondersteuning
We houden zicht op wat jullie collega’s met AI bouwen
Met Ondersteuning zien we op tijd of een tool die jullie collega’s met AI bouwen klantgegevens naar een openbare AI stuurt of op een privéaccount draait. Ze bouwen in een afgeschermde omgeving, waarin AI-tools alleen bij het project kunnen. Wil je AI helemaal binnen de deur houden, dan kan dat ook op een eigen server.
Weet je welke AI-tools jullie collega’s nu gebruiken?
Vertel ons hoe het er bij jullie voor staat. We denken mee over een veilige route en reageren altijd binnen één werkdag.
